Miżuri differenti għal ħtiġijiet differenti

Il-liġi segwiet deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali li sabet id-dispożizzjoni preċedenti tal-kodiċi ċivili antikostituzzjonali. L-għanijiet tagħha jinkludu r-rispett għad-dinjità, id-drittijiet, ir-rieda u l-preferenzi. L-assistenza għal atti legali toffri mezz li jinvolvi nutar; il-konsulenza ġudizzjarja u t-tutela speċjali jinvolvu qrati u valutazzjoni individwali. Il-miżuri għandhom effetti differenti fuq l-eżerċizzju tad-drittijiet. Peress li t-tutela speċjali tibqa’ fil-qafas, ir-riforma ma għandhiex tiġi deskritta bħala t-tneħħija ta’ kull forma ta’ tutela jew bħala garanzija li t-teħid ta’ deċiżjonijiet minflok il-persuna għeb mill-prattika. [1]

Informazzjoni aċċessibbli tagħmel id-drittijiet utilizzabbli

Iċ-Centre for Legal Resources, CRJ, ippubblika gwida datata Jannar 2023 fil-proġett Liber să decid. Tispjega r-riforma b’lingwaġġ aċċessibbli u ssegwi lill-persuna fil-proċess ta’ rieżami, inklużi s-smigħ, ir-rwol ta’ persuna ta’ fiduċja li tagħti appoġġ u akkomodamenti proċedurali possibbli. L-eżempji jorbtu deċiżjonijiet legali ma’ mistoqsijiet ordinarji dwar fejn persuna tgħix, x’tixtri u ma’ min tiltaqa’. Il-fehim ta’ dawn il-passi hu partikolarment importanti meta qabel id-deċiżjonijiet kienu jittieħdu f’isem il-persuni affettwati. [2][3]

L-ordnijiet eżistenti kellhom jiġu eżaminati mill-ġdid

Il-Liġi 140/2022 tat lill-qrati tliet snin mill-bidu tagħha biex jirrieżaminaw il-miżuri eżistenti ta’ interdizzjoni fuq inizjattiva tagħhom. Tgħid espressament ukoll li tmiem dan il-perjodu ma jneħħix id-dmir li jkomplu bir-rieżami tal-każijiet pendenti. Il-gwida ta’ CRJ ta’ Jannar 2023 tispjega li l-persuni jistgħu huma wkoll jitolbu rieżami. It-tliet snin intemmu f’Awwissu 2025; l-iskadenza waħedha ma tistabbilixxix li kull każ tlesta. Fil-każ individwali jgħoddu d-deċiżjoni tal-qorti u l-arranġament ta’ appoġġ legali li jsegwi. [1][2]

L-appoġġ irid iħares l-għażliet tal-persuna

Il-proġett ta’ CRJ jiddeskrivi t-teħid ta’ deċiżjonijiet appoġġjat bħala mezz biex tissaħħaħ il-kapaċità ta’ persuni b’diżabilità li jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom. Il-gwida tippreżenta persuna ta’ appoġġ li tispjega dokumenti u konsegwenzi u tqis ix-xewqat tal-persuna. Il-liġi tobbliga wkoll lit-tuturi jirrispettaw ir-rieda u l-preferenzi u jikkomunikaw b’mod xieraq. Dan hu appoġġ biex jittieħdu u jiġu espressi deċiżjonijiet legali, distint mill-assistenza personali fl-attivitajiet ta’ kuljum. L-importanza tar-riforma hi li ddaħħal xewqat individwali u appoġġ differenzjat fi proċeduri li jolqtu direttament l-awtonomija. [3][2][1]