Dwie dodatkowe potrzeby podstawowe

Reforma wprowadziła dwie nowe kategorie potrzeb podstawowych: wsparcie zapobiegające poważnym szkodom związanym z niepełnosprawnością psychiczną oraz stałe wsparcie z powodu stanu zdrowia. Dla obu określono konkretne progi. Obecne wytyczne Försäkringskassan wskazują, że pierwsza kategoria dotyczy ryzyka fizycznej szkody dla samej osoby, innych ludzi lub mienia. W kategorii medycznej wsparcie musi być potrzebne nieprzerwanie przez ponad 12 godzin na dobę, przy zagrożeniu życia albo bezpośrednim i poważnym zagrożeniu zdrowia fizycznego. [3]

Dzieci i odliczenie rodzicielskie

Zmiany z 2023 r. wprowadziły również ujednolicone odliczenie zależne od wieku, odzwierciedlające pomoc zwykle udzielaną przez rodzica. Rząd wskazywał większą spójność ocen jako jeden z powodów zmiany. Od 1 stycznia 2025 r. odliczenie zmniejszono o połowę. W aktualnej tabeli dla dzieci w wieku 7–11 lat odlicza się na przykład dziennie 30 minut na potrzeby podstawowe i 30 minut na inne potrzeby osobiste. Niektóre potrzeby, w tym wspomaganie oddychania i żywienie przez zgłębnik, są wyłączone z odliczenia. [1][4][2]

Co wykazała kontrola urzędowa

W styczniu 2025 r. szwedzka Inspekcja Ubezpieczeń Społecznych, ISF, poinformowała, że po zmianach z 2023 r. więcej osób otrzymało świadczenie na asystencję, ale mniej niż oczekiwano. Stwierdziła też, że standardowe odliczenie może być nadmierne w przypadku dzieci, których potrzeby są częściowo wyłączone lub nie obejmują wszystkich kategorii potrzeb podstawowych. Ustalenia dotyczyły reformy z 2023 r. Nie stanowią zakończonej oceny osobnego zmniejszenia odliczeń wprowadzonego w tym samym styczniu. [3]

Perspektywa osób ubiegających się o asystencję

Riksföreningen JAG, organizacja występująca przeciw wykluczaniu osób z niepełnosprawnością intelektualną, nazywa zmiany z 2023 r. długo oczekiwanymi, a jednocześnie krytykuje wąskie interpretacje Försäkringskassan i gmin. Wyjaśnia, jak specjalistyczne wsparcie motywujące i naprowadzające może pomóc osobie zdolnej fizycznie do wykonania czynności, która potrzebuje jednak pomocy w jej rozpoczęciu lub zrozumieniu kolejności działań. Krytyka JAG jest stanowiskiem rzeczniczym dotyczącym wdrożenia, obok odrębnych ustaleń inspekcji.

Mniejsze odliczenie nie zmienia automatycznie wcześniejszej decyzji dla rodziny. Wytyczne Försäkringskassan, zaktualizowane w kwietniu 2026 r., wymagają nowego wniosku, który uruchamia pełną ponowną ocenę z aktualnym odliczeniem. Zmienia się więc sposób obliczeń, natomiast o uprawnieniu nadal rozstrzyga indywidualna ocena.