X’eżaminaw l-organizzazzjonijiet
Ir-rapport iffoka fuq skejjel u klassijiet ordinarji, mhux fuq il-kwistjoni separata tar-rappreżentanza eċċessiva tat-tfal Roma fl-edukazzjoni speċjali. L-awturi eżaminaw leġiżlazzjoni, deċiżjonijiet tal-qrati u data uffiċjali tal-edukazzjoni. Iddeskrivew nuqqas ta’ faċilitajiet u tagħlim f’żewġ xiftijiet f’ambjenti segregati, flimkien ma’ riżultati edukattivi mhux ugwali. Dawn kienu l-valutazzjonijiet tal-organizzazzjonijiet tal-evidenza eżaminata. Id-distinzjoni hija importanti: titjib f’bini ta’ skola jew żieda fil-kapaċità ma jistabbilixxux waħedhom li t-tfal qed jitgħallmu flimkien fuq termini ugwali. [1]
Il-pressjoni legali wara r-riformi
Fid-19 ta’ April 2023, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet li tirreferi lis-Slovakkja lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE minħabba n-nuqqas li tindirizza b’mod effettiv is-segregazzjoni fl-iskejjel. Il-proċedura ta’ ksur kienet bdiet fl-2015. Din kienet deċiżjoni li jinbdew proċedimenti, mhux sentenza. F’każ domestiku separat imressaq mill-organizzazzjoni tad-drittijiet Poradňa, il-Qorti Reġjonali ta’ Prešov ikkonfermat sentenza fit-22 ta’ April 2024 dwar tfal Roma minn Malý Slivník li jattendu skola f’Terňa. Il-każ indirizza deċiżjonijiet diskriminatorji dwar distretti skolastiċi u nuqqasijiet fil-prevenzjoni tas-segregazzjoni. [3][4]
Ordni teħtieġ mod kif titwettaq
Is-sentenza ta’ Terňa talbet lill-awtoritajiet responsabbli jħejju pjan korrettiv fi żmien sitt xhur minn meta s-sentenza ssir finali u jwettquh fi żmien sentejn minn dak il-mument. Il-pjan kellu jeżamina l-kapaċità tal-iskejjel u l-kompożizzjoni etnika u soċjali tal-istudenti, u jinkludi miżuri effettivi u prevenzjoni. Dak il-livell ta’ dettall jgħaqqad sentenza ta’ ugwaljanza mal-organizzazzjoni prattika tal-edukazzjoni. Is-sentenza tistabbilixxi dmirijiet; ma turix li d-desegregazzjoni tlestiet wara. Il-konformità ma’ dawk l-iskadenzi tibqa’ teħtieġ evidenza separata. [4]
Proġett pilota u l-kwistjoni tal-iskala
Il-ministeru tal-edukazzjoni ħabbar il-proġett Opportunity for All fit-23 ta’ Ottubru 2024, b’baġit ta’ EUR 6.9 miljun minn fondi Ewropej u 12-il muniċipalità li kienu kkonfermaw il-parteċipazzjoni dak iż-żmien. Iddeskriva ttestjar ta’ soluzzjonijiet lokali għad-desegregazzjoni u appoġġ għall-istaff tal-iskejjel. Amnesty u ERRC rrikonoxxew l-inizjattiva iżda staqsew dwar il-firxa limitata tagħha u r-rotta mill-proġetti pilota għal bidla nazzjonali sostnuta. Il-valutazzjoni tagħhom tirrigwarda l-2025. Il-punt prattiku jibqa’ ċar: il-finanzjament u standards ġodda jridu jintrabtu ma’ bidliet li jistgħu jintwerew fir-reġistrazzjoni, fit-tagħlim u fl-aċċess. [5][1]