Wat de organisaties onderzochten
Het rapport richtte zich op reguliere scholen en klassen, niet op het afzonderlijke probleem van oververtegenwoordiging van Romakinderen in speciaal onderwijs. De auteurs bekeken wetgeving, rechterlijke beslissingen en officiële onderwijsgegevens. Ze beschreven tekorten aan voorzieningen en onderwijs in twee shifts in gesegregeerde situaties, naast ongelijke onderwijsuitkomsten. Dit waren de beoordelingen van de organisaties van het onderzochte materiaal. Het onderscheid is belangrijk: een schoolgebouw verbeteren of capaciteit toevoegen bewijst niet dat kinderen samen op gelijke voet leren. [1]
De juridische druk achter de hervormingen
Op 19 april 2023 besloot de Europese Commissie Slowakije voor het Hof van Justitie van de EU te dagen wegens onvoldoende effectieve aanpak van schoolsegregatie. De inbreukprocedure was in 2015 begonnen. Dit was een besluit om een procedure te starten, geen rechterlijke uitspraak. In een afzonderlijke nationale zaak van rechtenorganisatie Poradňa bevestigde de regionale rechtbank in Prešov op 22 april 2024 een uitspraak over Romakinderen uit Malý Slivník die in Terňa naar school gingen. De zaak ging over discriminerende schooldistrictsbesluiten en het niet voorkomen van segregatie. [3][4]
Een bevel vraagt een uitvoeringsroute
De uitspraak over Terňa verplichtte de verantwoordelijke autoriteiten binnen zes maanden na het definitief worden van het vonnis een herstelplan op te stellen en dat binnen twee jaar daarna uit te voeren. Het plan moest schoolcapaciteit en de etnische en sociale samenstelling van leerlingen onderzoeken en effectieve maatregelen en preventie bevatten. Dat detail verbindt een gelijkheidsuitspraak met de praktische organisatie van onderwijs. Het vonnis legt verplichtingen vast; het toont niet aan dat desegregatie later is voltooid. De hier bekeken documenten bevestigen niet dat de termijnen zijn nageleefd. [4]
Een proefproject en de schaalvraag
Het onderwijsministerie kondigde op 23 oktober 2024 Opportunity for All aan, met een budget van 6,9 miljoen EUR uit Europese middelen en op dat moment 12 gemeenten die deelname hadden bevestigd. Het beschreef proeven met lokale oplossingen voor desegregatie en ondersteuning van schoolpersoneel. Amnesty en ERRC erkenden het initiatief, maar stelden vragen bij het beperkte bereik en de route van proefprojecten naar blijvende nationale verandering. Hun beoordeling uit 2025 is historisch, geen nieuwe inspectie uit 2026. Het praktische punt blijft duidelijk: financiering en nieuwe normen moeten verbonden zijn met aantoonbare veranderingen in inschrijving, onderwijs en toegang. [5][1]