Co zbadały organizacje

Raport koncentrował się na szkołach i klasach ogólnodostępnych, bez analizy osobnego problemu nadreprezentacji romskich dzieci w szkolnictwie specjalnym. Autorzy sprawdzili prawo, orzeczenia i oficjalne dane edukacyjne. Opisali braki infrastruktury i naukę dwuzmianową w warunkach segregacji oraz nierówne wyniki nauczania. Była to ocena organizacji oparta na zbadanych materiałach. Rozróżnienie jest ważne: remont budynku lub zwiększenie liczby miejsc same nie dowodzą wspólnej nauki na równych zasadach. [1]

Presja prawna stojąca za reformami

19 kwietnia 2023 r. Komisja Europejska zdecydowała o skierowaniu Słowacji do Trybunału Sprawiedliwości UE z powodu nieskutecznego przeciwdziałania segregacji szkolnej. Procedura naruszeniowa rozpoczęła się w 2015 r. Była to decyzja o wniesieniu sprawy, nie wyrok. W osobnej sprawie krajowej organizacji Poradňa Sąd Okręgowy w Preszowie utrzymał 22 kwietnia 2024 r. orzeczenie dotyczące romskich dzieci z Malý Slivník uczęszczających do szkoły w Terňa. Sprawa dotyczyła dyskryminujących decyzji o obwodach i zaniechań zapobiegania segregacji. [3][4]

Nakaz potrzebuje drogi realizacji

Orzeczenie w sprawie Terňa zobowiązało władze do przygotowania planu naprawczego w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia i wykonania go w ciągu dwóch lat od tej daty. Plan miał badać pojemność szkół oraz etniczną i społeczną strukturę uczniów, a także zawierać skuteczne działania i zapobieganie. Taki poziom szczegółowości łączy orzeczenie o równości z organizacją edukacji. Wyrok ustanawia obowiązki, ale nie dowodzi późniejszego zakończenia desegregacji. Sprawdzone dokumenty nie potwierdzają dotrzymania tych terminów. [4]

Pilotaż i pytanie o skalę

Ministerstwo edukacji ogłosiło projekt Opportunity for All 23 października 2024 r., z budżetem 6,9 miliona euro ze środków europejskich i udziałem potwierdzonym wtedy przez 12 gmin. Opisywało testowanie lokalnych rozwiązań i wsparcie personelu. Amnesty i ERRC dostrzegły inicjatywę, ale zakwestionowały ograniczony zasięg i drogę od pilotaży do trwałej zmiany krajowej. Ich ocena z 2025 r. jest historyczna, nie stanowi nowej kontroli w 2026 r. Praktyczny wniosek pozostaje jasny: finansowanie i standardy wymagają wykazywalnych zmian rekrutacji, nauczania i dostępu. [5][1]